Jak wygląda rehabilitacja po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego? W tym wpisie postaram się to Tobie przybliżyć. 

Uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego (ACL- anterior cruciate ligament) mogą wystąpić na każdym etapie życia jak podaje piśmiennictwo od 5 do 85 roku życia. Natomiast najczęściej wystąpienie urazu następuje u młodej i aktywnej sportowo populacji. Najczęściej są to osoby w wieku od 14 do 29 roku życia. Poddanie się zabiegowi operacyjnemu zależne jest od rozmiaru uszkodzenia i pożądanym przez pacjenta aktywności fizycznej. Należy pamiętać, że lekarz wraz z fizjoterapeutą muszą dobrać intensywność i szybkość leczenia dla każdego pacjenta indywidualnie. 

Mechanizmem uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego autorzy zwykle przedstawiają szybkie zatrzymanie wyprzedzające zmianę kierunku np. obrót lub lądowanie na podłożu. Większość uszkodzeń doznawanych jest podczas uderzenia stopy o podłożę, z kolanem zbliżonym do pełnego wyprostu oraz z siłami reakcji podłoża działającymi bocznie na staw kolanowy, powodującymi ucieczkę kolana do koślawienia. Częstotliwość wystąpienia zerwania ACL został oszacowany na 1/3000. Pacjenci opisują specyficzne uczucie, czasami mówią o słyszalnym „trzasku”. W wielu przypadkach wiąże się to z natychmiastowym obrzękiem, ponieważ więzadło powiązane jest z naczyniami krwionośnymi lecz zależne jest to od wielkości uszkodzenia. 

Program rehabilitacji musi być dostosowany do standardów chirurgicznych oraz być odpowiednio dopasowany do danego pacjenta w zależności od wyboru implantu, urazów współistniejących i/lub od techniki zabiegu.

Postępowanie przed operacyjne

Cele:

– poprawa zakresu ruchomości 

– zmniejszenie obrzęku i stanu zapalnego

– ocena całej kończyny dolnej

– zwiększenie siły mięśnia czworogłowego uda

Niezależnie kiedy pacjent ma przewidziany termin operacji powinien zostać poddany wstępnej ocenie oraz fizjoterapii ukierunkowanej na poprawę zakresu ruchomości zwłaszcza wyprostu, zwiększenie siły mięśnia czworogłowego uda oraz mięśni kulszowo-goleniowych oraz uzyskanie prawidłowego wzorca chodu. Precyzyjna diagnostyka powinna zostać poświęcona analizie patomechanizmu urazu w celu rozpoczęcia planowania strategii zapobiegawczych dla rehabilitacji po zabiegu. 

Faza I: od 0 do 4 tygodnia po zabiegu

Cele:

– ochrona leczonego implantu 

– uzyskanie pełnego wyprostu w kolanie

– obniżenie obrzęku i stanu zapalnego 

– zwiększenie siły mięśnia czworogłowego uda

W tym etapie nacisk kładzie się na obniżenie bólu i stanu zapalnego, ochronę regenerującego się implantu oraz przywrócenie siły mięśniowej i zakresu ruchomości. Musisz pamiętać, że występujący stan zapalny po zabiegu jest rzeczą normalną, to właśnie obrzęk i następujący ból muszą zostać zredukowane najwcześniej. Jest możliwość, że obrzęk zwiększy ból i może wyhamować aktywność mięśnia czworogłowego uda. Pacjent przeważnie przez pierwszy tydzień po zabiegu będzie wyposażony w dwie kule ortopedyczne i ortezę pooperacyjną ustawioną w wyproście. Jeżeli pacjent demonstruje prawidłowy wzorzec chodu bez wystąpienia bólu, jedna z kul może zostać odstawiona, a po pewnym czasie również druga. Orteza zwykle jest zwykle zdejmowana, gdy pacjent osiągnie zgięcie w stawie kolanowym na poziomie 100 stopni i jest w stanie podnieść wyprostowaną kończynę bez zatrzymania w trakcie ruchu, a także posiada prawidłowy, bezbolesny wzorzec chodu. Jak wcześnie zastało już zauważone duży nacisk należy kłaść na poprawę zakresu ruchomości. Oczywiście należy pamiętać, że wiele aspektów jest sprawą indywidualną oraz zależy od metody wykonanego zabiegu.

Faza II: od 4 do 16 tygodnia po zabiegu

Cele:

– normalizacja chodu

– zwiększenie siły mięśniowej kończyn dolnych 

– zwiększenie kontroli nerwowo- mięśniowej 

– przygotowanie do biegu

Faza druga rozpoczyna się w momencie gdy pacjent osiągnął pełny bierny zakres ruchu oraz znormalizowany , bezbolesny i niezależny chód, a także trwa do chwili rozpoczęcia biegu przez pacjenta. W tej fazie głównie skupiamy się na zwiększeniu siły i kontroli nerwowo-mięśniowej w celu przygotowania do dynamicznych ruchów i niezależności w wykonywaniu czynności dna codziennego.

W tej fazie trening siły powinien działać na zasadzie stopniowego przeciążenia mięśni, co oznacza, że musza być stopniowo przeciążane ponad normę lecz należy pamiętać o ograniczeniach związanych z zabiegiem.

Faza III: od 16 do 6 miesiąca po zabiegu

Cele:

– wdrożenie/ poszerzenie programu do biegania 

– kontynuacja zwiększenia siły, mocy i wytrzymałości mięśniowej

Faza trzecia rozpoczyna się wtedy, gdy pacjent jest w stanie biegać, jednak nie został uzgodniony czas rozpoczęcia tej aktywności. W tym etapie pacjent powinien rozwijać wszystkie ćwiczenia w celu zwiększenia elastyczności, siły mięśniowej, wytrzymałości oraz mocy kończyny dolnej. Gdy jest możliwość biegu powinien zostać on wprowadzony w komfortowym dla pacjenta tempie i trwać przez krótki okres, po czym chory powinien zawsze chodzić od 30 sekund do minuty. Czas biegu powinien wzrastać wraz z tolerancją pacjenta. Nie mogą występować oznaki bólu, niestabilność bądź objawy stanu zapalnego.

Faza IV: od 6 do 9 miesiąca po zabiegu

Cele:

– normalizacja wzorca biegu

– rozpoczęcie ćwiczeń zwinnościowych

– rozpoczęcie ćwiczeń playometrycznych 

– przygotowanie na powrót do sportu 

Ostania faza rehabilitacji skupia się na realnym w chwili obecnej powrocie do aktywności lub sportu. Tematem budzącym kontrowersje jest czas przywrócenia sportowca do uprawiania dyscypliny. Mimo tego, że kryteria powrotu do sportu mogą zostać spełnione przed założonymi ramami czasowym, lekarz musi przedstawić sportowcowi krótko i długoterminowe czynniki ryzyka. W tym etapie trzeba zwrócić szczególną uwagę na ćwiczenia typowo sportowe, jak zwinność, playometria czy sprinty. Program rehabilitacji powinien zostać zindywidualizowany, żeby sprostać nie tylko oczekiwaniom dyscypliny sportowej, ale także, w przypadku gier zespołowych pozycji, na której znajduje się dany pacjet.

Podsumowując rehabilitacja po przebytym zabiegu rekonstrukcji ACL musi przygotować pacjenta na powrót do jego poprzedniego poziomu funkcji. Ten dugi proces rozpoczyna się bezpośrednio po urazie w postaci postawienie dobrej diagnozy. Po przebytej rekonstrukcji aspekty takie jak zabezpieczenie implantu, szybkie zmniejszenie obrzęku, zwiększenie zakresu ruchomości, zwiększenie siły mięśniowej muszą zostać zagwarantowane. Ogólne wzmacnianie oraz trening nerwowo- mięśniowy , jak i dalsze sposoby zapobiegania urazom, powinny zostać włączone do rehabilitacji, aby jak najlepiej przygotować pacjenta do bezpiecznego powrotu do sprawności.